Is Nederland ontsnapt aan een terroristische aanslag? Ik gok op xe2x80x98neexe2x80x99 maar los daarvan moeten we eens goed kijken naar hoe er gereageerd werd op de dreiging door de politie en de samenwerking tussen AIVD, NCTb en KLPD. Want dat gaat goed en als mijn gok blijkt te kloppen en er inderdaad geen realistische terreurdreiging was, zullen er veel verwijten komen richting de politie. Verwijten over angst zaaien en het oppakken van onschuldige mensen.
Maar ik loop iets te ver vooruit op de zaken. Mijn gok op xe2x80x98neexe2x80x99 is gebaseerd op de informatie die nu beschikbaar is. Daarom is het niet meer dan een gok, het is geen vast geloof of enige zekerheid. Het is echter ook geen voorgevoel dat er niks aan de hand is, het is wel wat meer dan dat.
De belangrijkste feiten op een rijtje:
- Er werd gebeld, waarschijnlijk vanuit Brussel, dat er aanslagen zouden komen op winkels in Amsterdam. De politie zegt dat namen, adressen en doelwitten genoemd zijn en dat deze gedetailleerde informatie een belangrijke reden was om het serieus te nemen.
- De tweede belangrijke reden om dit serieus te nemen was een familielink tussen een verdachte en een verdachte van de aanslagen in Madrid. Deze verdachte is nooit veroordeeld omdat hij explosief af liet gaan voordat hij opgepakt kon worden. Dus al is hij nooit veroordeeld deze verdachte was zeker wel gevaarlijk.
- In verband met Madrid, het was gisteren vijf jaar geleden dat de aanslagen daar plaatsvonden.
- Er zijn zeven mensen opgepakt, waarvan zes mannen en een vrouw. Een enkeling had al een strafblad en de leeftijden varixc3xabren van 19 tot 64 of 63 jaar. Sommige van de verdachten zijn ook familie van elkaar.
Dat is een mager lijstje. Het lijkt heel wat, zeker met een familielid van een terrorist, die medeverantwoordelijk was voor een aanslag die gisteren precies vijf jaar geleden heeft plaatsgevonden. Maar terroristen zijn niet zo van de datasymboliek, dat is een mediading. Als journalisten zijn we heel erg gericht op allerlei verbanden en als er dan een mooi getal uitkomt dan willen we er meer over weten of vinden we het een leuke toevalligheid die toch even in een nieuwsberichtje vermeld moet worden. Zo werkt terrorisme alleen niet, je kan niet een aanslag plannen om 9:11 in de ochtend en 2001 dagen na elf september. Want dan neem je een onverantwoord risico en een aanslag wordt niet succesvoller daardoor. Aanslagen werken juist omdat ze uit het niets komen en niet omdat het vijf jaar na een andere aanslag is.
Het is daarom niet van belang dat het gisteren vijf jaar geleden was dat er aanslagen gepleegd zijn in Madrid en zoals onderzoeker Roger Vleugels zei bij Pauw en Witteman: xe2x80x9cdan is het alsnog vijf jaar plus xc3xa9xc3xa9n dag.xe2x80x9d
De familieconnectie moet je wel altijd serieus nemen, heel simpel omdat ze elkaar dus kennen. Maar daar houdt het ook op, iemand is niet automatisch een terrorist omdat zijn broer het ook is. Net zoals bij de Hofstadgroep werd Jermaine W. opgepakt en is hij nooit ergens voor veroordeeld omdat hij niets strafbaars deed. Zijn broer Jason daarentegen zit iets van vijftien jaar voor poging tot doodslag op een politieagent. Dat Jermaine een verdachte was kwam door zijn grote mond en zijn relatie met een terreurverdachte. Het is ook de vraag wat de relatie is tussen de verdachte en de dode verdachte uit Madrid. Waren ze broers of neven? Misschien achterneven? Hoe goed was die relatie of deelden ze alleen dezelfde achternaam?
Daarom verwacht ik weinig van deze familielink. Het is te vaag hoe direct die relatie is maar belangrijker; het is vijf jaar geleden en deze verdachte is nooit eerder in verband gebracht met een terreurdreiging dus wat is het gevaar precies? Het is nog afwachten wat de relatie precies was, ik ga ervan uit dat het een neef was of een broer, in ieder geval een redelijk directe relatie, dat moet ook wel als die link zo snel gelegd is. Waarschijnlijk een zelfde achternaam en daarom broer of neef. Want een aangetrouwde achterneef van de moeder van de verdachte is ook geen reden om tot zo een actie over te gaan.
De belangrijkste reden was echter niet de familielink maar het telefoontje. Dat is ook de zwakste schakel. Exc3xa9n bron is gxc3xa9xc3xa9n bron (mijn trouwe lezer herkent deze tekst natuurlijk gelijk) en dus hangt het af van de betrouwbaarheid van dit telefoontje. Een paar maanden geleden werden een man en vrouw opgepakt omdat ze een aanslag wilden plegen op een vliegtuig, ze werden al snel vrijgelaten omdat het telefoontje was gepleegd door een jaloerse ex die wilde voorkomen dat zijn ex-vriendin met haar nieuwe liefde op vakantie ging. Zolang er weinig bekend is over de bron moet je alle mogelijkheden openhouden. Is dit misschien ook een jaloerse ex die iemand terug wil pakken en werd dit opgeblazen tot iets groter door de familielink met Madrid? Of is dit een lid van een terreurorganisatie die spijt kreeg en mensen wilde waarschuwen dat er aanslag gepleegd zou worden? Beide kan en dat maakt dit telefoontje zo lastig te beoordelen. De politie gaat uit van het ergste natuurlijk en heeft goed gereageerd. Daarom zie ik het als mijn taak om rekening te houden met het andere uiterste. Ik heb het voordeel dat als ik het mis heb er geen mensenlevens aan verbonden zitten, dan heb ik het gewoon mis, de politie of andere terreurbestrijders hebben dat niet en gaan daarom altijd uit van het ergste. Als er dus niks aan de hand is dan heeft de politie of AIVD ook geen fout gemaakt.
Een andere luxe die ik heb en de politie niet is dat ik geen verantwoordelijkheid heb over de verdachten. Deze mensen zijn opgepakt en ik wed dat er morgen of overmorgen al twee worden vrijgelaten. Waarschijnlijk de oudsten. En juist door het groepje verdachten geloof ik niet dat dit een terreurorganisatie is. Bij Nova zei Uri Rosenthal hoe moeilijk het was om een profiel te maken van de internationale terrorist. Dat is inderdaad moeilijk maar het is een stuk makkelijker om je te beperken tot de homegrown terrorist of de zelfontbrander, zoals de AIVD het noemt. Die zijn namelijk jong; rond de 20, gefrustreerd, impulsief, meer praten dan handelen, weinig tot geen ervaring met terrorisme maar wel met een grote drive om iets te doen. Wat dat iets dan is kan zitten tussen een aanslag plegen of een opiniemaker vermoorden of een andere daad stellen die mensen intimideert. Een belangrijk element bij internationale terroristen is een isolement en daarmee ook vaak een slechte relatie met andere familieleden en vrienden.
De verdachten waar het nu om gaat waren familieleden en de leeftijden zitten tussen de 19 en 64 jaar. Dat komt dus niet overeen met de zelfontbrander of de homegrown terrorist. Er is ook geen sprake van isolatie wanneer het familieleden zijn. En ik heb ook nog nooit iets gehoord over een terroristenfamilie. Ik ga ervan uit dat, zoals gewoonlijk, familieleden zijn opgepakt uit voorzorg en dat ze geen directe verdachten zijn. Maar omdat een familielid nog woont bij de verdachte, weten ze misschien meer. Uit de verhoren zal meer informatie komen en daarom verwacht ik ook dat de oudste verdachten (waarschijnlijk de ouders) snel vrijgelaten zullen worden.
Op basis van deze informatie gok ik dat er geen grote dreiging was. En ik gok omdat ik dat kan, ik mag het fout hebben en als ik het mis heb zal ik dat ook toegeven, zal ik een artikel schrijven en toegeven dat mijn gok fout was. Maar de politie en de AIVD mogen het niet fout hebben, als zij verkeerd gokken kan er een aanslag gepleegd worden. Kunnen er mensen sterven. Als er niks aan de hand blijkt te zijn heeft de politie alsnog heel goed werk geleverd. Ze waren er snel bij, werkten goed samen met andere diensten, met buitenlandse diensten (Belgische politie) en wisten ze snel mensen te waarschuwen en op te pakken. Dat niet alles goed is gegaan merkte Roger Vleugels op bij Pauw en Witteman toen hij zei dat de politie deze nacht werd gebeld maar pas om 9 uur Ikea waarschuwde en pas overdag de verdachten oppakten. Daar moet nog wel meer uitleg over komen en dat komt hopelijk de komende dagen.